Translate

środa, 16 marca 2011

11-13.Energia stanu podstawowego atomu wodoru z wykorzystaniem pojęcia energii lokalnej i funkcji gęstości radialnej (połaczone 02.2020 r.)

Wzór wyrażający wartość średnią energii dla znormalizowanych i rzeczywistych funkcji falowych ma postać 1.
Dla układów o symetrii kulistej element dv może być wyrażony, jako różniczka 2 wzoru określającego objętość kuli
Po wstawieniu 2 do 1, pomnożeniu prawej strony przez stosunek
i uporządkowaniu wyrazów otrzymujemy wzór 3 na całkowitą, średnią energię układu. Wzór zawiera tzw. „energię lokalną”
oraz fragment będący wyrażeniem na funkcję gęstości radialnej.
Po przejściu od całkowania do sumowania otrzymujemy wzór 4 na przybliżoną wartość energii układu wyrażoną przez (radialną) gęstość elektronową, energię lokalną i liczbę punktów n w przestrzeni wokółjądrowej, w których dokonujemy obliczeń a następnie sumowania.
Z drugiej strony do obliczenia energii z wykorzystaniem metody Monte Carlo i algorytmu Metropolisa stosuje się wzór 5.
Sugerujemy, że wzory 4 i 5 są równoważne w tym sensie, że algorytm Metropolisa z wykorzystaniem wartości stosunku „nowej” i „starej” wartości funkcji gęstości elektronowej
jako kryterium wyboru przejścia do nowego punktu, faworyzuje pewne wartości promienia r, w których oblicza się energie lokalne. Innymi słowy, pewna wartość promienia może być wykorzystywana wielokrotnie do obliczenia gęstości a następnie wartości energii lokalnej. Zjawiska tego nie widać explicite we wzorze 5. W celu rozpoznania tego zagadnienia, rozpatrzmy model atom wodoru w przybliżeniu Borna-Oppenheimera i nieskończenie ciężkiego jądra. Stacjonarne równanie Schroedingera przyjmuje w jednostkach atomowych postać 6:
Wybieramy funkcję próbną postaci
Dla wybranego modelu metoda Monte Carlo i algorytm Metropolisa generują zbiór wartości promieni r (program liczno.bas) o charakterystyce przedstawionej na Rys. 1. dla 500000 losowań i dla c = 1.0.
'Program liczno.bas
DECLARE FUNCTION fufal! (x!, y!, z!)
DECLARE FUNCTION GRNF! ()  'gaussowski generator pseudolosowy
                           'jednostki atomowe
CLS
llos = 500000            'liczba losowan
DIM SHARED c             'globalna zmienna wariacyjna
DIM x(800)               'wektor licznosci promieni
c = 1!                   'wybrana wartosc zm. wariacyjnej
OPEN "dane.DAT" FOR APPEND AS #1

x = 0: y = 1.2: z = 0    'punkt startowy
FOR i = 1 TO llos
  xzapas = x             'zabezpieczenie starych wspolrzednych
  yzapas = y
  zzapas = z

  psi = fufal(x, y, z)    'wartosc psi w punkcie (x,y,z)
  psikw = psi * psi       'kwadrat psi

           'Losowanie nowego punktu  (xn,yn,zn)
  xn = 2 * RND - 1        'zakres (-1, 1)
  yn = 2 * RND - 1
  zn = 2 * RND - 1

  pr = SQR(xn*xn + yn*yn + zn*zn)  'promien punktu (xn,yn,zn)
  skok = .6 * GRNF         'skok przypadkowy wg rozkladu Gaussa

  x = x + xn * skok / pr  'poprawione wspolrzedne nowego punktu
  y = y + yn * skok / pr
  z = z + zn * skok / pr
 
  psinowa = fufal(x, y, z)     'wartsc psi w nowym punkcie
  psinowakw = psinowa * psinowa

'obliczanie warunku przejscia lancucha do nowego punktu

 rel = psinowakw / psikw   'stosunek nowej i starej psi
  IF rel < 1 THEN          'przejscie bezwarunkowe gdy rel >= 1
    IF RND > rel THEN      'przejscie odrzucone
      x = xzapas           'przywrocenie starych wartosci
      y = yzapas
      z = zzapas
      psinowa = fufal(x, y, z)
    END IF
 END IF

  rn = SQR(x * x + y * y + z * z) 'promien do zliczania
  liczba = INT(rn * 100)     ' definicja adresu wektora promieni
  x(liczba) = x(liczba) + 1  ' zliczanie promieni
 NEXT i

FOR i = 1 TO 620
  PRINT #1, i / 100, x(i)
NEXT i
CLOSE
END

FUNCTION fufal (x, y, z)
  r = SQR(x * x + y * y + z * z)
  fufal = EXP(-c * r)
END FUNCTION

FUNCTION GRNF
  r1 = SQR(-LOG(1 - RND))
  GRNF = r1 * SIN(2 * 3.14159265# * RND)
END FUNCTION

Graficzna prezentacja wyniku działania programu


Wykres ten ilustruje anonsowany wyżej fakt, że energie lokalne obliczone dla danej wartości r są sumowane tyle razy, ile razy dany promień został wybrany podczas błądzenia. Aproksymacja przedstawionego zbioru punktów za pomocą funkcji opartej na funkcji gęstości radialnej daje wzór postaci 7.
Otrzymana zależność 7 zgadza się, co do postaci, ze wzorem określającym funkcję gęstości radialnej z wyjątkiem wartości przedwykładniczego współczynnika liczbowego. Liczba 20000 znacznie przekracza oczekiwaną teoretycznie wielkość 4*pi. Ten wynik można zinterpretować, jako koszt obliczeniowy poniesiony w związku z zastosowaniem metody Monte Carlo i błądzenia wedle algorytmu Metropolisa, gdyż dokładność obliczenia energii całkowitej układu wzrasta wraz ze wzrostem liczby kroków błądzenia.
Na podstawie uzyskanych wyników proponujemy wykorzystać wzór 4 do obliczania energii układu. Oznacza to, że w obliczeniach energii całkowitej układów kwantowych z wykorzystaniem energii lokalnych oraz metody Monte Carlo i funkcji gęstości radialnej, stosowanie algorytmu Metropolisa (błądzenia pseudoprzypadkowego) nie jest konieczne. Dodatkowo, w przypadkach uzasadnionych kosztem obliczeń i symetrią układu, metodę Monte Carlo (losowanie punktów) można zastąpić systematycznym wyborem punktów, w których oblicza się energię lokalną a następnie całkowitą energię badanego układu. Zagadnienie to będzie przedmiotem następnej pracy.

W celu obliczenia tytułowej energii wykorzystamy uprzednio wyprowadzony wzór postaci 1 zawierający energię lokalną i funkcję gęstości radialnej:
dla funkcji exp(-cr). Zastosowana metoda nie wykorzystuje algorytmu Metropolisa. Przedmiotem losowania (metoda Monte Carlo) będą wartości promienia wodzącego r elektronu w zakresie od zera do rmax. Sprawdzimy wyniki obliczeń dla zbioru wartości zmiennej wariacyjnej c i określimy jakość obliczenia energii dla różnych liczb przeprowadzonych losowań. Omawiane zagadnienia realizuje program MCnoMet.bas

'program liczy energię ale bez algorytmu Metropolisa
'jednostki atomowe
DECLARE FUNCTION fufal! (r!)

DIM SHARED c 'zmienna globalna
pi = 3.1415  'ludolfina
llos = 5000  'liczba losowan promienia
rmax = 5     'maksymalna dlugosc promienia 
OPEN "energie.dat" FOR APPEND AS #1
CLS
SCREEN 12
FOR c = .1 TO 2 STEP .1    'obl. energii jako funkcja zm. war. c
  Energia = 0
  suma = 0
  FOR i = 1 TO llos
    r = RND * rmax
    ro = fufal(r) * fufal(r)        'gestosc elektronowa
    roradial = 4 * pi * r * r*ro    'funkcja gestosci radialnej
        'Hpsi/psi*roradial
    Elokalna = (-c * c / 2 + (c - 1) / r) * roradial   
    Energia = Energia + Elokalna
    suma = suma + roradial
  NEXT i
     PRINT #1, c, Energia / suma
NEXT c
CLOSE

FUNCTION fufal (r)
  fufal = EXP(-c * r)
END FUNCTION
Rys. 1 przedstawia wyniki działania programu dla 5000 losowań

Tabela 1. przedstawia wartość liczbową energii minimalnej i wartości zmiennej wariacyjnej c w zależności od liczby losowań (llos).


llos             c              Energia
10              1.1             -0.5174
100             1.0             -0.5000001
500             1.0             -0.4999999
1000            1.0             -0.5000001
2000            1.0             -0.5000001
5000            1.0             -0.5000000
7000            1.0             -0.4999999
Wyniki pokazują, że już sto losowań wartości promienia daje dokładną wartość energii (do obliczeń użyliśmy zmiennych pojedynczej precyzji) dla prawidłowej wartości zmiennej wariacyjnej c = 1.

W celu obliczenia tytułowej energii wykorzystamy uprzednio wyprowadzony wzór postaci 1 zawierający energię lokalną i funkcję gęstości radialnej:
dla funkcji exp(-cr). Zastosowana tu metoda nie wykorzystuje algorytmu Metropolisa i rezygnuje metody Monte Carlo na korzyść systematycznego wzrostu wartości promienia wodzącego r elektronu w zakresie od rmin do rmax. Sprawdzimy wyniki obliczeń dla zbioru wartości zmiennej wariacyjnej c. Omawiane zagadnienia realizuje program noMCnoMe.bas:

'Author Wojciech Szczepankiewicz
'Silesian University of Technology
'Gliwice, Poland

DECLARE FUNCTION fufal! (r!)
'atomic units
DIM SHARED c 'variational variable
pi = 3.1415  'ludolphine
rmin = .01   'min radius
rmax = 5     'max radius
OPEN "data.dat" FOR APPEND AS #1
CLS
'energy calc. as a function of variational variable
FOR c = .1 TO 2 STEP .05
  Energy = 0
  sum = 0
  FOR r = rmin TO rmax STEP .01
    rhoradial = fufal(r) * fufal(r)     'density
    freq = 4 * pi * r * r * rhoradial   'radial density function
        'Hpsi/psi*rhoradial
    Elocal = (-c * c / 2 + (c - 1) / r) * freq
    Energy = Energy + Elocal
    sum = sum + freq
   NEXT r
     PRINT #1, c, Energy / sum
NEXT c
CLOSE

FUNCTION fufal (r)
  fufal = EXP(-c * r)
END FUNCTION
Rys. 1 przedstawia wyniki działania programu dla kolejnych 499 punktów promienia
W podsumowaniu należy stwierdzić, że dla trywialnego zagadnienia, jakim jest model atomu wodoru, zastosowanie wzoru 1 pozwala zmniejszyć znacznie koszt obliczeń w porównaniu do algorytmu Metropolisa. Otwartym pozostaje pytanie, czy ta korzyść występuje również w wypadku zagadnień nietrywialnych.

Brak komentarzy :

Prześlij komentarz